Dinsdag 6 maart 2018 (iCal)


Nooit meer vanzelfsprekend: de strijd om integriteit en vertrouwen in de wetenschap

Barend van der Meulen
Rathenau Instituut Den Haag, afdeling Onderzoek

 

De meesten van ons zijn opgeleid met het idee van de wetenschappelijke methode. Die leidt er toe dat de resultaten van wetenschap aanspraak mogen maken op de waarheid. Daarachter ligt een wetenschappelijk ethos, dat wetenschappers er toe aanzet om zich zo te gedragen dat wetenschap betrouwbaar is. Maatschappelijk heeft dat geleid tot een bijzondere positie voor de wetenschap en voor de wetenschappers.
Er is echter iets vreemds aan de hand met de rol van wetenschap in de samenleving.
Er is steeds meer aandacht voor wetenschap en technologie op radio, TV, krant en sociale media. Er zijn vele wetenschapsprogramma's op TV en elke serieuze krant heeft een wetenschapsbijlage. Op internet wemelt het van de sites over wetenschappelijke themas. Tegelijkertijd ervaren wetenschappers een afnemend vertrouwen in de wetenschap. Ze gaan zelfs de straat op om meer vertrouwen te eisen. Uit onderzoek blijkt echter dat het vertrouwen onveranderlijk hoog is. Vertrouwt de samenleving de wetenschappers echt niet meer? Of vertrouwen wetenschappers niet meer dat de samenleving hen vertrouwt?

 

Achter de grote belangstelling voor de wetenschap en de onzekerheid van wetenschappers ligt een groot aantal voorbeelden waarin wetenschappelijke resultaten en wetenschappers ter discussie staan. Er zijn de bekende gevallen van Stapel, Nijkamp, vaccinatie en klimaatverandering, die op het eerste gezicht duidelijk maken dat er terechte en onterechte butsen zitten in het maatschappelijk imago van wetenschap. '

 

Op het tweede gezicht zijn deze gevallen overigens veel minder duidelijk. Nog belangrijker is dat er veel meer kleinere gevallen zijn die laten zien dat we op een nieuwe manier naar vertrouwen en integriteit moeten kijken.
De grote en de kleine gevallen zijn indicaties van een kennissamenleving waarin wetenschap en wetenschappers hun positie weer moeten bevestigen. Die strijd is zichtbaar in de spanningen in de relatie tussen overheid, bestuurlijke organisaties, wetenschappers, pers, actiegroepen, juristen etc. Willen wetenschappers dat er een eind komt aan die strijd, dan vraagt dat om openheid over de diversiteit van wetenschap, herformulering van de publieke functie en een realistisch beeld van integriteit. In de lezing zal aandacht gegeven worden aan deze ontwikkelingen.

 



Barend van der Meulen studeerde scheikunde en wetenschapsdynamica in Amsterdam en promoveerde in 1992 aan de Universiteit Twente. Van 1989 tot 2009 werkte hij aan de Universiteit Twente op het gebied van wetenschap- en technologiestudies.
Vanaf 2008 was Barend van der Meulen hoofd Science System Assessment bij het Rathenau Instituut (Den Haag). Sinds 2016 is hij hoofd Onderzoek bij dit instituut.
Sinds 2015 is hij tevens hoogleraar Evidence for Science Policy aan de Universiteit Leiden. Daarnaast is hij voorzitter van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit van Universiteit Wageningen.


Email: b.vandermeulen@rathenau.nl


Download het verslag (pdf)